آتشفشان ۳   

كوه‌هاي آتشفشاني با كوه‌هاي معمولي بسيار تفاوت دارند، به اين دليل كه اين كوه‌ها توسط فرايندهايي نظير چين‌خوردگي يا بالاآمدگي يا فرسايش ايجاد نشده‌اند بلكه در اثر تجمع مواد فوراني، بمب‌هاي آتشفشاني و يا خاكسترهاي آتشفشاني ايجاد شده اند. يك آتشفشان معمولاً يك كوه و يا يك تپه مخروطي شكل است كه در اثرتجمع مواد مذاب اطراف دودكش كه به مخزن مواد در زير زمين وصل است ايجاد شده است.
حركت مواد مذاب توسط نيروي ارشميدس و يا فشار گازها و به دليل سبك‌تر بودن ماگما از سنگ‌هاي اطراف خود به بالا رانده مي‌شود و در نهايت در نواحي از پوسته كه ضعيف مي‌باشد پوسته را شكسته و ماده مذاب به سطح زمين مي رسد و بدين‌ترتيب است كه فوران صورت مي گيرد. در صورتي كه آتشفشان انفجاري باشد به صورت قطعات لاوا و سنگهاي ديگر به هوا پرتاب مي شوند، دراين صورت قطعات درشت بلوك‌ها و بمب‌ها در اطراف آتشفشان نهشته مي‌شوند و همچنين ممكن است ذرات ريز خاكستر توسط جريان‌هاي بادهاي استراتوسفري پيرامون كره زمين حركت كرده و درنهايت رسوب مي كنند. مواد مذابي‌كه در زيرزمين قرار دارند و از طريق دودكش يا لوله آتشفشاني به طرف بالا حركت مي‌نمايند و به آن اصطلاحاً ماگما ‌مي‌گويند. اما بعد از اين‌كه اين ماگما از آتشفشان فوران نموده به آن گدازه گفته مي شود.گدازه هنگامي كه از دودكش به خارج حركت مي‌نمايد ماده گداخته متخلخلي و سرخ ميباشد. اما در اثر سرد و اكسيد شدن به رنگ خاكستري، قرمز تيره و يا رنگهاي ديگر تغيير مي‌كند. گدازه‌هاي خيلي داغ، داراي گاز فراوان (حاوي آهن و منيزيم) به صورت سيال بوده و جرياني نظير قير داغ دارند. ماده مذاب موجود در زيرزمين كه در حال صعود به طرف قسمتهاي بالاي پوسته زمين مي‌باشد حاوي بلورها، قطعات سنگهاي دربرگيرنده گازهاي محلول مي‌باشد. در حين سرد شدن ماگما در داخل زمين كه معمولاً به آرامي صورت مي‌گيرد بلورهاي كانيهاي مختلف تشكيل شده و در نهايت كل ماگما به صورت جامد در آمده و سنگهاي آذرين دروني و يا سنگهاي ماگما‌تيك را ايجاد مي كند. اين مواد از طريق شكستگي ها به طرف بالا حركت مي كنند. در برخي از مواقع مواد مذاب در داخل زمين تجمع حاصل كرده و اشكالي نظير باتوليت، دايك را مي‌سازند.گازهاي موجود در گدازه را مي‌توان با گاز موجود در يك شيشه نوشابه مقايسه نمود. هنگامي كه انگشتمان را بر روي درب شيشه گذاشته و آن را به شدت تكان مي دهيم گاز جدا شده از نوشابه به صورت حباب‌هايي ايجاد مي‌شود و هر گاه انگشتمان را به صورت ناگهاني برداريم محتويات داخل نوشابه به بيرون فوران خواهد نمود. گازهاي داخل ماگما نيز چنين رفتاري را از خود نشان مي‌دهند.جدايش شديد گازها از گدازه ممكن است سنگي بنام پوميس را تشكيل دهد. اين سنگ به‌علت وجود حباب‌هاي گاز در آن بسيار سبك بوده و بر روي آب شناور مي‌باشد. در بسياري از آتشفشان‌هاي انفجاري رخ مي‌دهد كه شدت انفجار آنقدر زياد بوده كه مقداري از مواد تشكيل دهنده آتشفشان به هوا پرتاب شده و بمب‌ها و خاكسترهاي‌آتشفشاني و گرد و غبار آتشفشان‌ها را تشكيل ‌دهند.اگر ماگما نزديك به سطح زمين سرد شود سنگ‌هاي آذرين ريزبلور و يا شيشه‌اي را بوجود مي‌آورد. در صورتي كه دما در سطح زمين به سرعت كاهش يابد سنگهاي ولكانيكي را بوجود مي‌آورد. كه از مشخصه آنها مي‌توان قرار گرفتن بلورها در زمينه‌‌اي شيشه‌ و يا مواد كريستالي دانه‌ريزتر را نام برد. و هر گاه ماگما در اعماق زمين قرار داشته باشد و هرگز به سطح زمين نرسد به آرامي سرد شده و بنابراين در نهايت سنگ‌هاي آذرين با بلورهاي درشت را ايجاد مي نماد. پس از بلوري شدن نهايي و سنگي شدن ممكن است اين توده‌ها تحت تأثير عواملي نظير فرسايش پس از هزاران و ميليون‌ها سال در سطح زمين نمايان شود و بدين‌ترتيب توده‌هاي بزرگ از سنگهاي آذرين دروني ظاهر مي‌شوند. مثلاً گرانيت الوند همدان و يا گرانيت علم‌كوه از مثال‌هاي بارز در اين رابطه مي‌باشد

لینک
سه‌شنبه ٢٥ بهمن ۱۳۸٤ - ویدا وحیدنیا