کواترنر

دوره کواترنری :

 

در سال ۱۸۲۹ میلادی یکی از استادانزمینشناسی به نام دانویهجدیدترین ته نشینهای تشکیل دهنده قشر فوقانی زمینرا به نام زمینهای دوران چهارم خوانده است. ولی در تقسیمات اخیر از آن به نام دورهکواترنرییاد می‌کنند.

 - مشخصات دوره کواترنری :این دوره بر خلاف دیگر دوره‌های زمین شناسی بسیارکوتاه و بیش از یک و نیم میلیون سال از عمر آن نمی‌گذرد. چونکوهزایی دوره کواترنری دنباله کوهزایی آلپ در پلیوسن است، بعضی از زمین شناسان آن را به نامپلیوکواترنرمی‌نامند. از طرفی نظر به اینکه یخچالها در این دوره توسعهزیادی داشته‌اند، آن را دوره توسعه یخچالها نیز نامیده‌اند. در این دوره است کهکوههای اروپای شمالی کانادا قسمت مهمی از آمریکای شمالی از یخ پوشیده بوده است. - پیدایش انسان :

چون پیدایش انسان در دوره کواترنری گرفته است، برخی از زمینشناسان و دیرینه شناسان آن رادوره انسانیادوره آنتروپوزوئیکنیز نامیده‌اند. از نقطه نظردیرینهشناسی ، دوره کواترنری با توسعه فیلها ، شترها و دیگر پستانداران امروزی که درپلیوسن نیز وجود داشته‌اند مشخص می‌گردد. از نظر دیرینه شناسی ، دوره کواترنری رابر اساس فسیل انسانهای اولیه تقسیم بندی می‌نمایند. برای مثال در روسیهمقیاس تقسیماتچینهشناسی این دوره بر اساس مطالعات انسان شناسی مبتنی بر دلایلی نظیر اندازه‌هایمختلف قد و اعضاء بدن از بدو پیدایش تاکنون صورت می‌گیرد. بطور کلی دوره کواترنریبا عقب نشینی دریا و پیدایش دوره‌ای یخچالی و همچنین پیدایش انسان آغاز می‌گردد.

 

- تقسیمات دوره کواترنری :

دوره کواترنری را اغلب به دو زیر دوره تقسیممی‌کنند:

- پلیتوسن: که مطابق با دوره‌های قبل از یخبندان ودوره‌های یخبنداناست.

- هولوسن:  که شامل دوره‌های بعد از یخبندان و از چند هزار سال تجاوزنمی‌کند.- حیات در کواترنری  :

در نواحی خارج از محیطهای یخچالی دوره کواترنری دردریاها دو گروه از موجودات تشخیص داده است. یکی موجودات مربوط به محیطهای گرم مانندگاستروپودهاو دیگری موجوداتی که مربوط به محیطهای سرد هستند، مانند بعضی ازلاملی برانکیاها. در این دوره یک دسته از موجودات به طرف شمال و دسته دیگردر دوره یخچالی به طرف جنوب کره زمین مهاجرت کرده‌اند. از جانوران خشکی مخصوص نواحیگرم می‌توان: فیلها،رینوسرسهاوماستودونهارا نام برد. مهمترین موجودات اولیندوره بین یخچالی عبارتند از: الفاس‌انتی‌کاسورینوسراس مرکیو بالاخره از موجودات خشکی نواحیسرد می‌توانفیل ماموترا نام برد. بطور کلیگیاهان کواترنر شبیه به گیاهاندوره نئوپنو گیاهان امروزه بودند. در موقعیکه یخچالها توسعه یافته‌اند، گیاهان مشخص نواحی سرد مانند بید علفی توسعهیافته‌اند. بر عکس در مواقع سردی یخچالها گیاهان نواحی گرم مانندماگنولیادر آمریکا دیده شده‌اند گیاهانی مانندشمشماد،سروخمره‌ایومودر دوره بین یخچالی دیدهشده‌اند.

 - حرکات کوهزایی در کواترنری :کوهزایی دردوره نئونبه بیشینه توسعه خود رسیده است. لذا در دوره کواترنری حرکات کوهزایی چندان اهمیت نداشته و چین خوردگی مهمی به وقوعنپیوسته است. مع هذا از این دوره جنبشهای خفیفی در کنار دریاها به موازات چینخوردگیهای دوره نئون مشاهده شده است.

- پدیده‌های آتشفشانی کواترنری :

 

با اینکه برخی از زمین شناسان عقیده دارند کهپدیده‌های آتشفشانی در دوره کواترنری اهمیت چندانی ندارند، ولی در این دوره ،آتشفشانهافعالیتهای زیادی داشته و گدازههای فراوان از آنها باقی مانده است. یکی از مهمترین مراکز آتشفشانی دوره کواترنریآتشفشان ایسلند است که گدازه‌های بازالتی از آن به بیرون رانده شده است. پدیده‌هایآتشفشانی در ناحیه شرقیبندر فرانسه نیز دیدهشده است. در اروپای مرکزی و جنوبی چندین آتشفشان متعلق به این دوره شناختهشده است، ولی هم اکنون کاملا خاموش هستند. در آمریکافعالیتهایآتشفشانی دوره کواترنری در نواحیسیرا(Seerra)کوههای اورگانواشنگتن (آمریکای شمالی) دیده می‌شود. در ایران نیز فعالیتهای آتشفشانی کواترنری ازجملهسهند وسبلان وتفتان گزارش شده‌اند.

 - جغرافیای دیرینه کواترنری :

بطور کلی باید خاطر نشان کرد که گسترش و پیشروییخچالها و تشکیلات مربوط به آنها باپیشروری و پسروی دریاهانسبت معکوس داشتهاست. یعنی هر وقت دریاها پیشروی داشته‌اند از وسعت یخچالها کاسته شده و هر گاهدریاها پسروی نموده‌اند پیشروی یخچالها و تشکیلات مربوط به آنها توسعهیافته‌اند . تغییرات شدید و وسیعدبیآبهای حاصلاز ذوب یخچالها موجب ایجاد پادگانه‌ای رودخانه شده و نوسان سطح آب دریا یعنی پیشرویو پسرویهای مقدار دریا نیز پادگانه‌های ساحلی را بوجود آورده است. تعدادپادگانه‌های دریایی کواترنری در مناطق مختلف متغیر بوده و بیشتر در شمال اروپا و یا

/ 0 نظر / 41 بازدید