تاثیر ید بر سلامت محیط و موجودات زنده

کمبود ید در طول دوره تکامل جنینی و نیز نخستین سال زندگی ،موجب بیماری گرتینیسم اندمیک خواهد شد. گواتر و کرتینیسم اندمیک و اختلالات کمبود ناشی از آن مدتهاست که به عنوان تهدید کننده جدی سلامت شناسایی شده اند و متعاقبا اقدامات زیادی روی اتیولوژی (شناسایی دلیل بیماری ها) و توزیع جغرافیایی آنها انجام شده است. بسیاری از محققین دخیل بودن تعدادی از عناصر دیگر را به عنوان عوامل ایجاد کننده این بیماری پیشنهاد کرده اند ،بطوریکه گروهی از ترکیبات گوگرد دار ،تیپوسیانات ها و تیواوراسیل ها در مجموع به عنوان عوامل گواتر زا در برخی مناطق بومی در نظر گرفته میشود. ید نخستین عنصری بود که ضرورت وجود آن برای انسان شناسایی شد و بیماری گواتر اندمیک نخستین بیماری بود که با ژئوشیمی محیط زیست مرتبط شد . از لحاظ تمرکز جغرافیایی IDD باید گفت بسیاری از موارد شدید گواتر و گریتینیسم اندمیک در دامنه کوه های مرتفع ،مناطق بارانی سایه دار (به دلیل وجود ابرها و نبود آفتاب ) و مراکز دور از دریا وجود دارد. ژئوشیمی ید در خاک یافته های فراوانی در مورد ید موجود در خاک وجود دارد که همگی بیانگر بازه وسیعی از غلظت ید کمتر از 1/0 تا 150 در خاک است . محتوای ید خاک به میزان قابل توجهی بالاتر از سنگهایی است که این خاکها از آنها مشتق شده اند. بیشتر ژئوشیمیدانها معتقدند قسمت اعظم ید خاک از اتمسفر و از محیط دریا ایجاد میشود. به طور کلی مشخص شده است که خاکهایی که در مجاورت با سواحل دریا قرار دارند ،غنی از ید هستند در حالیکه خاکهایی با فواصل نسبتا زیاد ،مقدار ید کمتری دارند .بنابراین ید عنصری ،هیدروفیل ،بیوفیل و اتموفیل نامیده شده است. بعلاوه به دلیل یافت شدن آن در مواد معدنی گوگرد دار به آن عنصری کالکوفیل هم اطلاق میشود. ید در روی زمین اقیانوس ها بزرگترین منبع ید روی کره زمین هستند و تقریبا تمام ید محیط خاکی از اقیانوس ها و از طریق اتمسفر وارد آن شده است . سنگ کره در کل از لحاظ محتوای ید فقیر است و اگر چه از طریق هوازدگی سنگهای بستر در تامین ید خاک مشارکت دارد اما این قضیه مهمترین بخش چرخه ژئوشیمیایی ید نیست. ید از دریا بخار میشود. ید تبخیر شده با رسوب گذاری خشک و مرطوب بر زمین ته نشست میشوند و به دنبال آن ،محیط های ساحلی غنی از ید میشوند ،درحالیکه قسمت های دور از دریاها فقیر از ید هستند .بنابراین مواد آلی و اکسید های آلومینیوم و آهن موجود در خاک ،توانایی جذب قوی ید را دارند و خاکهایی که مملو از این ترکیبات هستند .عموما ید از خاک به گیاهان منتقل میشود و این در حقیقت مهمترین راه برای انتقال ید به حیوانات و انسان محسوب میشود. مقدار کمی از ید موجود در خاک قابل شست و شو است و هیچگونه ارتباطی میان ید موجود در خاک و گیاه به اثبات نرسیده است. به علاوه معلوم شده است یدی که از طریق ریشه گیاهان جذب میشود بیشتر از طریق یدید از تا یدات و مقدار کمی از این ید به دیگر قسمت های گیاه انتقال داده میشود. تبخیر ید از خاک ،دارای بیشترین اهمیت در چرخه ید است .اما در بسیاری از مناطق چنین تبخیری به دلیل بلند شدگی شدید ید در خاک محدود است بخصوص در مناطق محصور شده یا لایم استون که دارای محیط های خنثی تا قلیایی هستند ،انتظار میرود تمام ید قابل تغییر موجود در خاک به یون یدات تبدیل شود ،لذا توانایی تبدیل آن به فرم عنصری گازی شکل وجود نداشته باشد .اعتقاد عموم بر این است که میوه و سبزیجات ،مهمترین منبع ید برای انسان هستند .غذاهای دریایی معمولا غنی از ید خوراکی هستند اما در برخی مناطق ،آبهای آشامیدنی منبعی مهمتر محسوب می شوند .در کشورهای پیشرفته ،به دلیل اضافه شدن ید به غذای دامها و استفاده از داروهای محتوی ید ،محصولات لبنی ،منبع اصلی ید در رژیم غذایی محسوب میشوند. بعلاوه بسیاری از حیوانات چرا کننده وجود دارند که نا‌آگاهانه هنگام چرا ،خاک را می خورند و مشخص شده که از این راه هم مقدار زیادی ید جذب میکنند. یک مشکل مدرن مربوط به ید ، آزاد شدن ید رادیو اکتیو از منابع ساخته دست بشر است .این مشکل در حادثه چرنوبیل در نواحی مرکزی قاره ای جایی که دارای مشکلات کمبود ید بوده ،به وضوح دیده شده و بیماری گواتر در کودکان این منطقه فراوان است. از آن زمان تا کنون حادثه چرنوبیل سبب افزایش بروز سرطان تیروئید در کودکان شده و مشخص است که این مسئله مرتبط با آزاد شدن ید رادیو اکتیو در آن منطقه است .

 منبع: ماهنامه زمین و معدن

 

/ 0 نظر / 61 بازدید